- श्री. चंद्रशेखर परमानंद भिशीकर

माधव सदाशिव गोळवलकर तथा श्रीगुरूजी, हे 1940 साली जून महिन्यात आद्य सरसंघचालक डॉ. केशव बळीराम हेडगेवार यांचे महानिर्वाण झाल्यानंतर जून 1973 पर्यंत सतत 33 वर्षे राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे सरसंघचालक होते. डॉ. हेडगेवार यांनी अगदी सूत्ररूपाने जे सांगितले, त्यावर साधार विस्तृत भाष्य करून संघविचारांना सर्वत्र सुप्रतिष्ठित करण्याचे महत्वाचे कार्य त्यांनी अविरतपणे केले. त्याचबरोबर संघटनेचाही राष्ट्रव्यापी विस्तार केला.
आता सगळयांनाच ठाऊक आहे की, 'हे हिंदू राष्ट्र आहे' हा संघाचा प्राणभूत विचार असून या राष्ट्राला परम वैभवाप्रत नेणे हे संघाचे ध्येय आहे. प्राण आणि शरीर यांचा जसा संबंध असतो तसाच हिंदू राष्ट्रविचार आणि संघाची विशाल संघटना यांचा संबंध मानावा लागतो. डॉक्टरांनी 1925 साली संघाची स्थापना केली, त्या वेळी त्यांनी स्वत: सिध्दसत्य म्हणूनच तो सांगितला. त्याचे तात्त्विक विवेचन करण्याच्या भरीला ते सहसा पडले नाहीत. हिंदू राष्ट्रविचार हा तीव्र मतभेदाचा विषय आहे, याची जाणीव मात्र डॉक्टरांना होती. कारण त्या वेळी स्वराज्याच्या आंदोलनाचे नेतृत्व करीत असलेल्या राष्ट्रीय काँग्रेसने प्रादेशिक राष्ट्रविचार प्रमाण मानला होता. येथे जे जे राहतात त्या सर्वांचे मिळून हे राष्ट्र आहे, अशी काँग्रेसची भूमिका होती. आगामी काळाची गरज म्हणूनच द्रष्टया डॉक्टरांनी संघाचे नेतृत्व करण्यासाठी श्रीगुरूजींची निवड केली काय, असे आता वाटते. डॉक्टरांप्रमाणेच श्रीगुरूजींनी या सिध्दांतावर तडजोड कधी केली नाही.
हिंदू राष्ट्रविचाराची अगदी तर्कशुध्द आणि आधुनिकतेशी सुसंगत मांडणी करण्यासाठी श्रीगुरूजी सर्व प्रकारे समर्थ होते. त्यांनी अफाट वाचन केलेले होते आणि जगातील विविध विचारप्रवाहांचा त्यांचा सूक्ष्म अभ्यास होता. संघाच्या व्यासपीठावरच काय व कसे बोलावयाचे आणि कोणत्या मर्यादा सांभाळावयाच्या याचा विवेक डॉक्टरांच्या निकट सहवासात त्यांनी ग्रहण केला होता. त्यांची अशीही भावना होती की स्वामी विवेकानंदांच्या राष्ट्रीय आकांक्षांना मूर्तस्वरूप देण्यासाठी आणि भारतमातेला पुन्हा जगद्गुरूपदी आरूढ करण्यासाठीच राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे कार्य आहे. श्रीगुरूजींचे सद्गुरू स्वामी अखंडानंद हे स्वत: स्वामी विवेकानंदांचे सेवाव्रती गुरूबंधूच होते.
---------------------------------------------
साभार: साप्ताहिक विवेक प्रकाशित राष्ट्र-ऋषी श्रीगुरुजी